Disfunctioneren van de hypothalamische-pituitaire-adrenale as bij personen met het chronisch vermoeidheidssyndroom

Speekselstalen tonen lagere cortisolrespons in reactie op natuurlijke stressor (www.psynews.be)

In de zoektocht naar mogelijke factoren die de symptomen bij het chronisch vermoeidheidssyndroom (CVS) kunnen verklaren werd reeds de hypothese van een verstoorde werking van de hypothalamische-pituitaire-adrenale (HPA) as naar voor geschoven. Dit neurohormonaal systeem speelt een belangrijke rol in de reactie van het lichaam op stress. De hypothese van een verstoorde werking van de HPA as wordt weerhouden omdat bij het CVS in sommige gevallen een verband tussen lichamelijke of psychologische stress en het onstaan van ziekte kan worden geobserveerd, en moeheid een belangrijk symptoom is bij gekende stoornissen van de HPA as zoals de ziekte van Addison.

Uit voormalig onderzoek bleek dat bij sommige personen met het CVS een disfunctioneren van de hypothalamische-pituitaire-adrenale as kan worden vastgesteld. Het gaat hierbij om een mild hypocortisolisme. De resultaten tussen de studies zijn echter niet eensluidend. Een van de factoren die deze variatie kan verklaren is de methode die wordt gebruikt om het cortisolniveau te meten. Vaak werden ter bepaling van de HPA as functie technieken gebruikt die op zichzelf stress-inducerend zijn, zoals met name een ziekenhuisopname en een bloedafname. Gezien de rol van de HPA-as bij de ontwikkeling van de stress-respons bemoeilijkt dit de interpretatie van de onderzoeksresultaten.

Roberts et al. onderzochten daarom het cortisolniveau op een niet stresserende manier bij 56 personen met het CVS. Het cortisolniveau werd thuis gemeten aan de hand van speekselstalen die bij het ontwaken en 10, 20, 30 en 60 minuten later werden verzameld. De onderzoekers beschouwen het ontwaken als een milde stressor en het cortisolniveau geeft een indicatie van de responsiviteit van de HPA as. Bij vergelijking met een groep gezonde personen blijkt dat personen met het CVS een significant lagere cortisolrespons vertonen als reactie op het ontwaken. De aan- of afwezigheid van een depressie bij personen met CVS wijzigt niets aan de bevindigen. De onderzoekers stellen dat de verstoorde werking van de HPA as in het CVS een multifactoriële oorzaak heeft. Als mogelijke factoren noemen zij: een verstoorde slaap, een verminderde lichamelijke activiteit, psychiatrische comorbiditeit (depressie), effecten van medicatie, aanwezigheid van en respons op psychosociale stressoren. De heterogeniteit in de CVS populatie met betrekking tot deze factoren ligt volgens hen mee aan de basis van de inconsistentie tussen de verschillende studies.

Op basis van de bekomen reslutaten is het echter niet mogelijk te besluiten dat de verstoorde werking van de HPA as een primair oorzakelijke factor is van het CVS dan wel een consequentie van de ziekte.

Bron: Amanda D. L. Roberts et al.. Salivary cortisol response to awakening in chronic fatigue syndrome. British Journal of Psychiatry, 2004, 184, 136-141.